Istorijat

„Za jedan kulturni renesans nije dovoljna samo dobra volja, kao što bačenom semenu u neplodno zemljište nije dovoljna samo dobra volja sejačeva. Kultura nije divlja biljka i ona ne niče tamo gde nema pogodna i pripremljena zemljišta za njeno razvijanje“.

Ženeva 1917. godine Branislav Đ. Nušić, Plan za organizovanje kulturnog života u Srbiji posle Prvog svetskog rata

Među prvim pokušajima organizovanja kulturnog života u Aranđelovcu istaknuto je mesto Mihaila Risantijevića, koji je 1877. godine osnovao putujuće pozorište. Razvijajući turističke mogućnosti Bukovička banja, još s kraja 19. veka, tokom leta inicira kulturne priredbe, što će kasnije postati jedan od bitnih faktora kulturne akcije grada pod Bukuljom.

Takođe, krajem 19. veka beleže se prvi koncerti mesnog pevačkog društva, a 1905. godine Stanislav Binički održava kocert Kraljeve garde u Aranđelovcu.

Posle Prvog svetskog rata kulturni život se intenzivira, te tako u gradu od 1919. do 1920. godine naizmenično i paralelno deluju čak tri pozorišne grupe. Prvu osniva milica Jakovljevioć „Mir-Jam“, poznata srpska književnica, druga je Đačka diletantska trupa 1920/1921, a treća je Diletantska pozorišna grupa „Zora“ čiji je osnivač Živorad Žika Popović, profesor Gimnazije, kasnije istaknuti kulturni poslenik grada Šapca. Međuratni period karakteriše i kulturni rad gimnazijalaca, kao i KUD „Abrašević“.

U periodu od 1966. do 1973. godine osmišljena su tri oblika kulturno-umetničkog delovanja, svaki sa specifičnim odlikama, ali programski međusobno komplementarno povezana: Simpozijum skulpture „Beli Venčac“ 1966. godine, Smotra „Mermer i zvuci“ 1968. godine i Međunarodni festival „Svet keramike“ 1973. sa svojim simpozijumima od 1974. godine.

Grupa umetnika i ljubitelja umetnosti iz Beograda i Aranđelovca daleke 1966. godine odlučila se za Simpozijum skulpture „Beli Venčac“. Istog leta u rudniku mermera, poznatom od davnina u svetu, na Venčacu, sedmoro umetnika kleše svoje skulpture koje će ostaviti u raskošnom ambijentu parka Bukovičke banje i tako stvoriti jedinstven muzej i zbirku skulptura od belog mermera pod otvorenim nebom.Vredna su spomena njihova imena: Matija Vuković, Angelina Gatalica, Mira Jurišić, Oto Logo, svi iz Beograda, Raja Nikolić iz Aranđelovca, Jovan Soldatović iz Novog Sada i Šošana Hejman iz Izraela.

Na dan 4. jula 1968. godine prvi put su se oglasile fanfare i najavile susret zvuka sa mermerom i smotru najvrednijih muzičkih, folklornih, dramskih, baletskih, književnih, likovnih i filmskih ostvarenja. I nastade Smotra „Mermer i zvuci“.

Ovako je izgledao program Smotre te 1968. godine:

Drama: Ko se boji Virdžinije Vulf, Narodno pozorište Niš, Prljave ruke, Jugoslovensko dramsko pozorište Beograd

Književnost: Orfej u šljiviku (Milena Jovović, Dobrica Erić, Srboljub Mitić, Aleksandar Đorđević)

Književno veče: Esad Mekuli, Gustav Krklec, Milovan Danojlić, Ferenc Feher

Muzika: Kamerni orkestar Beogradske filharmonije, Solistički koncert Đurđevke Ćakarević

Narodna muzika: Branko Vuksanović- gusle, Radojka i Tine Živković, Anđelka Mandić, Nedeljko Bilkić

Igra: Ero s onoga svijeta Balet Narodnog pozorišta Sarajevo, Romeo i Julija Balet Narodnog pozorišta Beograd, Ansambl narodnih pesama i igara Tanec Skoplje

Film: Kad budem mrtav i beo Živojina Pavlovića, Podne Puriše Đorđevića, Imam dvije mame i dva tate Krešimira Golika i Lelejska gora Zdravka Velimirovića

Od 1973. godine sintezi mermera i zvuka pridružuju se i keramičari, rađa se Međunarodni festivalč „Svet keramike“. Već od naredne 1974. godine do danas svakoga leta u Aranđelovcu se okupljaju naši i inostrani keramičari, radeći u najkvalitetnijoj glini, nastojeći da povrate ugleda najstarijoj umetnosti civilizacije. Najzad, konačno je ostvaren koncept totalnog umetničkog festivala, sinkretičkog karaktera, gde se svakoga leta susreću i kreiraju sve umetničke tvorevine ljudskog duha umetnici iz zemlje i sveta pod sznakom Smotre umetnosti „Mermer i zvuci“.

Ćetrdeset dvogodišnje trajanje manifestacije u Aranđelovcu prate i organizacione promene, stvaranja i nastajanja pojedinih ideja, brojnih uspeha ali i povremenih stagnacija, kao i dilema, što je prateća pojava svake dugovečne kulturne animacije i akcije, ne samo kod nas, već i u svetu.

Posebno mesto u sećanju onih koji prate Smotru „Mermer i zvcuci“zauzimaju istaknuta imena raznovrsnih i renomiranih umetnika- književnika, kritičara, reditelja, teatrologa, kompozitora, dirigenata, novinara, publicista, političara, kulturnih poslenika kao što su Aleksandar Đonović, Branko Jovanović, dr Dušan Mihailović, Đura Jakšić, Mihovil Logar, Stevan Stanić, Milutin Ćolić, Đorđe Kadijević, Dušan Petrović- Šane, dr Miodrag Zečević, Dušan Matić, Ivan Tabaković, Stevan Bodnarov, Đorđe Radišić, Zoran Hristić, Boda Marković, Vlado Bužančić, Ćedomir Mirković, Bratislav Ljubišić, Draško Ređep, Mirjana Isaković,Sreto Bošnjak, Slobodan Atanacković, Zoran Mrkuš, Svetlana Isaković, Vasilije Tapušković, Dragana Ćoloć- Biljanovski i mnogi drugi. Svi oni, kao i i na hiljade umetnika davali su i daju kako početne tako i za budućnost 21. veka programske impuilse i smernice, istrajavajući na održavanju visokih umetničkih kriterijuma u odabiru festivalskih programa Smotre umetnosti „Mermer i zvuci“.

Rukovodstvo Smotre „Mermer i zvuci“ trenutno čine:

Direktor Miodrag Fišeković, dramski umetnik

Milomir Nedeljković, predsednik Upravnog odbora

Ćlanovi Upravnog odbora i umetničkog saveta:

Dregan Jovanović Danilov književnik, Aleksandar Serdar pijanista, Danica Maksimović dramski umetnik, Dragana Ćolić Biljanovski dramaturg, Miroslav Momčilović dramaturg i reditelj.

O vrednosti Smotre svedoče i najviša odličja, a prvo piznanje stiže od UNESKO-a u Parizu 1970. godine. Slede domaća priznanja: Udruženja likovnih umetnika primenjene umetnosti Srbije 1974. godine, Vukova nagrada 1976. godine i mnoge druge.